Λεκτική βία στον εργασιακό χώρο: το προφίλ του θύτη - συναδέλφου

Λεκτική βία: το προφίλ του θύτη

Το προφίλ εκείνων που ασκούν λεκτική βία
Τα ευρήματα τόσο στη χώρα μας όσο και σε άλλες χώρες δείχνουν ότι οι γονείς είναι άτομα με ιδιαίτερες ανάγκες για φροντίδα και στήριξη τόσο από κοινωνικούς φορείς, όσο και από ειδικούς ψυχικής υγείας.

-Σοβαρές ψυχικές δυσκολίες (π.χ. πληρούν τα κριτήρια για ψυχιατρικές διαγνώσεις όπως, κατάθλιψη, διαταραχή προσωπικότητας, σπανιότερα ψυχωσικές διαταραχές.

– Περιορισμένες νοητικές ικανότητες.

– Σημαντική δυσκολία να ελέγχουν τον εαυτό τους και τις παρορμήσεις τους (κυρίως τις επιθετικές).

– Συναίσθημα βαθιάς ανεπάρκειας για την εικόνα του εαυτού τους.

– Έντονες (ναρκισσιστικές) ανάγκες για εξάρτηση και προσοχή από τους άλλους.

(Πηγή: http://el.wikipedia.org/)

Mobbing = «κατ' επανάληψη υβριστική συµπεριφορά, εντός ή εκτός του εργασιακού χώρου.

Το σύνδροµο «Mobbing» στην Εργασία

Ο όρος mobbing προέρχεται από την αγγλική λέξη mob που σημαίνει
επιτίθεµαι, περικυκλώνω, ενοχλώ και εκφράζει σήµερα τη συστηματική
ψυχολογική επίθεση και στρατηγική περιθωριοποίησης που δέχονται στο
εργασιακό περιβάλλον, από τους ιεραρχικά ανωτέρους ή και τους
συναδέλφους οι ανεπιθύµητοι, για διάφορους λόγους, εργαζόµενοι. Ο όρος
χρησιµοποιήθηκε το 1800 από τους βρετανούς βιολόγους, στη περιγραφή
της επιθετικής συµπεριφοράς κατά την πτήση, ορισµένων ειδών
αποδηµητικών πουλιών.

Το 1900, ο ηθολόγος Konrad Lorenz το χρησιµοποιεί για να ερµηνεύσει
την εχθρική συµπεριφορά της πλειοψηΦίας της αγέλης, έναντι των αδύνατων
ζω ων της ίδιας ράτσας.
Ο γερµανός ψυχολόγος Heinz Leyman, ένας ίσως από τους εγκυρότερους
σύγχρονους µελετητές της ψυχολογίας της εργασίας, είναι ο πρώτος, που
στη δεκαετία του '80, αποδίδει τον όρο στην ανθρώπινη κοινωνία,
περιγράφοντας το σύνολο των αρνητικών επιδράσεων στην υγεία, από την
ηθική παρενόχληση στους εργασιακούς χώρους, ως «σύνδροµο mobbing».
Τα τελευταία χρόνια στους εργασιακούς χώρους αναπτύχθηκε ένα νέο
φαινόµενο γνωστό ως σύνδροµο mobbing, το οποίο, αν και η πραγµατική
διάσταση του δεν είναι ακόµα γνωστή, αποτελεί σοβαρό πρόβληµα για την
υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων.
Το σύνδροµο mobbing ορίζεται ως «η άσκηση, στο πλαίσιο των σχέσεων
µεταξύ συναδέλφων ή µεταξύ ανωτέρου και κατωτέρου στην ιεραρχία, µιας
συστηµατικής και διαρκούς επίθεσης σε βάρος ενός προκαθορισµένου
θύµατος προκειµένου να ωθηθεί στο να εγκαταλείψει τη θέση εργασίας του».
Επίσης:
Το σύνδροµο mobbing ορίζεται ως «κατ' επανάληψη υβριστική
συµπεριφορά, εντός ή εκτός της επιχείρησης ή του οργανισµού που
εκδηλώνεται ειδικότερα µε ενέργειες, λόγια, εκφοβισµούς, πράξεις,
χειρονοµίες, τρόπους οργάνωσης της εργασίας και µονοµερή γραπτά κείµενα
που έχουν χαρακτήρα ή σκοπό να προσβάλλουν την προσωπικότητα, την
αξιοπρέπεια ή τη σωµατική ή ψυχική ακεραιότητα του εργαζοµένου κατά την
εκτέλεση της εργασίας του, να θέσουν σε κίνδυνο τη θέση απασχόλησής του
ή να δηµιουργήσουν εχθρικό, εκφοβιστικό, υποτιµητικό, ταπεινωτικό ή
προσβλητικό εργασιακό περιβάλλον».
Ακόμη εκφράζει τη δολιότητα που αναπτύσσεται µεταξύ συναδέλφων και
αποσκοπεί στην εξάλειψη των ανταγωνιστών, µέσα από µια συνεχή
αντισυναδελφική συµπεριφορά». 

Εκφοβισμός στον εργασιακό χώρο

Στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια ο όρος bulling είναι άμεσα συνδεδεμένος με τα φαινόμενα σχολικού εκφοβισμού και με τη σωματική ή ψυχολογική βία που ασκείται ανάμεσα στα παιδιά. Ωστόσο στη διεθνή βιβλιογραφία (κυρίως στη Βρετανική και Αμερικανική) εδώ και αρκετά χρόνια απαντάται ο ίδιος όρος για να περιγράψει φαινόμενα βίας μεταξύ ενηλίκων σε χώρους εργασίας.  Στην  Ελλάδα τέτοιου είδους φαινόμενα περιγράφονται συνήθως με τους όρους  «ηθική παρενόχληση» (για να διαχωρίζεται από τη σεξουαλική) ή «επιθετικότητα στο χώρο εργασίας».

Ο εκφοβισμός μπορεί να συμβεί στον καθένα: μπορεί να ασκείται από τη διοίκηση προς έναν εργαζόμενο- στόχο ή από μια ομάδα εργαζομένων προς τη διοίκηση είτε ανάμεσα σε συναδέλφους. Ο εργασιακός «δυνάστης» επιτίθεται άμεσα ή έμμεσα σε έναν εργαζόμενο στόχο ή σε μία ομάδα- στόχο, χωρίς να υπάρχει εμφανής  λόγος διαμάχης,  με διάφορους τρόπους , πχ:

• Λεκτικές και μη λεκτικές επιθέσεις (βρισιές, αγένεια,  υποτίμηση, προσωπική κριτική)
• Αλαζονική συμπεριφορά ή «εκτός ελέγχου» συμπεριφορά κατά τη διάρκεια των συναντήσεων της ομάδας.
• Διάδοση «κακεντρεχειών» για το άτομο-στόχο
• Αποκλεισμός του «θύματος» από ενημέρωση και μέσα που θα διευκόλυναν τη δουλειά του
• Απομόνωση του ατόμου-στόχου από τους συναδέλφους του (φυσική ή συναισθηματική)

Θα πρέπει εδώ να διαχωρίσουμε το bulling από το mobbing, όρο που περιγράφει παρόμοιες συμπεριφορές σε εργασιακούς χώρους που όμως έχουν σκοπιμότητα (για παράδειγμα έχουν ως στόχο να οδηγηθεί το άτομο σε παραίτηση προς αποφυγή απόδοσης αποζημίωσης).  Χαρακτηριστικό στο φαινόμενο που περιγράφουμε εδώ (bulling- εκφοβισμός) είναι η απουσία σκοπιμότητας. Αξίζει, στο σημείο αυτό να αναφερθούμε στις κατηγορίες του εργασιακού δυνάστη για να πάρουμε μια ιδέα σχετικά με τα πιθανά κίνητρά του.

Σύμφωνα με τη Νάνσυ Παπαλεξανδρή, καθηγήτρια Διοίκησης Ανθρώπινου Δυναμικού του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών οι εργασιακοί δυνάστες χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες:

• Οι «χρόνιοι δυνάστες» είναι άνθρωποι με έντονα στοιχεία αυταρέσκειας που στερούνται ενσυναίσθησης  (ικανότητα να μπαίνει κανείς στη θέση του άλλου και να τον συμπαθεί). Σε ιδιαιτέρως ανταγωνιστικά περιβάλλοντα άνθρωποι με αυτά τα χαρακτηριστικά τείνουν να επιβραβεύονται και να προάγονται.
• Οι «ευκαιριακοί δυνάστες»  διαθέτουν ανεπτυγμένες κοινωνικές ικανότητες  και μπορούν να δείξουν τον «κακό τους εαυτό» όταν θεωρούν κάτι τέτοιο χρήσιμο. Διαθέτουν ικανότητες χειρισμού και ιδιαίτερη ευφυία, γι αυτό και μπορούν να επιδείξουν εξαιρετική καλοσύνη αν αυτό εξυπηρετεί τους σκοπούς τους.  Σύμφωνα πάντα με την Παπαλεξανδρή πρόκειται για την πολυπληθέστερη κατηγορία και την δυσκολότερη να εντοπιστεί.
• Οι «παροδικοί δυνάστες» χαρακτηρίζονται ως άτομα κοινωνικά αδέξια, που από έλλειψη λεπτότητας ταλαιπωρούν τους άλλους, χωρίς πολλές φορές να το συνειδητοποιούν.

Ο εργασιακός εκφοβισμός χαρακτηρίζεται από κλιμάκωση (οι συμπεριφορές γίνονται όλο και πιο έντονες) αλλά και από εξάρσεις και υφέσεις. Το να αλλάζει ο δυνάστης πρόσωπο για ένα διάστημα, είναι μέρος του «παιχνιδιού», ενός παιχνιδιού που το άτομο- στόχος δε γνωρίζει και ακριβώς αυτή η άγνοια τον τοποθετεί τη μειονεκτική θέση. Οι συνέπειες για το άτομο αργά ή γρήγορα θα φανούν σε ψυχολογικό, συναισθηματικό, ακόμα  και σωματικό επίπεδο: έντονο άγχος,  έλλειψη κινήτρου για εργασία, απώλεια αυτοπεποίθησης, ψυχοσωματικά ενοχλήματα, κρίσεις πανικού είναι μερικές μόνο από αυτές που αναφέρονται στη βιβλιογραφία.

Το άρθρο θα ήταν ελλιπές αν δεν αναφερόμασταν στις συνέπειες που έχει ο εκφοβισμός για τον ίδιο τον επαγγελματικό οργανισμό: αυξημένες απουσίες μέρους του προσωπικού, συνεχείς αλλαγές προσωπικού, μειωμένη παραγωγικότητα, χαμηλό ομαδικό πνεύμα, απώλεια εμπιστοσύνης εξυπηρετούμενων και ποικίλες άλλες συνέπειες με μεγάλο κόστος.

Συμπερασματικά, ο εκφοβισμός στον εργασιακό χώρο αποτελεί απειλή τόσο σε ατομικό επίπεδο όσο και σε ογανωτικό. Για το λόγο αυτό η εργοδοσία θα πρέπει να λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα για να καθιστώνται άχρηστες τέτοιυ είδους συμπεριφορές. Η εποπτεία οργανισμών αποτελεί ένα καλό εργαλείο προφύλαξης ή επανόρθωσης , καθώς φέρνει στο φως άλυτες συγκρόυσεις που μπορεί να παράγουν τέτοιου είδους φαινόμενα.

Read more: http://www.genenutrition.gr/index.php/ergasia-kariera/bullying-in-the-workplace.html#ixzz3OAg2qQsE